ఇటీవల నేపాల్లో కురిసిన అసాధారణ భారీ వర్షాలు, దాని ఫలితంగా సంభవించిన ఆకస్మిక వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం ఆ దేశంలో ఊహించని ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాన్ని మిగిల్చాయి. హిమాలయ ప్రాంతాల సున్నితమైన పర్యావరణం, అసంఘటిత పట్టణీకరణ, వాతావరణ మార్పుల తీవ్రత కలిసి నేపాల్ను తీవ్ర సంక్షోభంలోకి నెట్టాయి. వందలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా వంతెనలు, రహదారులు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు ధ్వంసమై ఆర్థిక వ్యవస్థ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. ఈ విపత్తు కేవలం నేపాల్కే కాకుండా నదీ పరివాహక ప్రాంతాలైన దక్షిణాసియా దేశాలన్నింటికీ ఒక తీవ్ర హెచ్చరిక. ఇలాంటి ప్రాణాంతక పరిణామాల తీవ్రతను తగ్గించడానికి ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోవడం ఏకైక మార్గమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. సాటిలైట్ ఇమేజరీ, డోప్లర్ వాతావరణ రాడార్ల ద్వారా మేఘాల స్థితిని, వర్షపాత తీవ్రతను నిమిషాల వ్యవధిలో అంచనా వేయవచ్చు. నదుల ఎగువ ప్రాంతాల్లో ఐఓటీ సెన్సార్లను అమర్చడం ద్వారా నీటి మట్టం పెరిగిన వెంటనే దిగువ ప్రాంత ప్రజలకు ఏఐ ఆధారిత ఆటోమేటెడ్ అలర్ట్లు పంపవచ్చు. హిమాలయాల్లోని మంచు సరస్సులు బద్దలయ్యే ప్రమాదాన్ని ముందే పసిగట్టేందుకు రిమోట్ సెన్సింగ్ వ్యవస్థలు అత్యంత కీలకం. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలైన జపాన్, అమెరికా వంటివి ఎర్లీ వార్నింగ్ సిస్టమ్స్ (ఈడబ్ల్యూఎస్), మల్టీ-లేయర్డ్ మైక్రో-క్యాచ్మెంట్ మేనేజ్మెంట్ తరహా సూక్ష్మ జలపాత నియంత్రణ సాంకేతికతలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి. భారత్ కూడా కల్పకం, కేంద్రీయ జల సంఘం (సీడబ్ల్యూసీ) ద్వారా నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో అధునాతన అంచనా వ్యవస్థలను అమలు చేస్తోంది. అయితే నేపాల్, భూటాన్ వంటి పరిమిత ఆర్థిక వనరులున్న అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఈ సాంకేతికతను అందుకోవడం సవాలుగా మారింది. ఆధునిక డోప్లర్ రాడార్లు, రియల్-టైమ్ సమాచార నెట్వర్క్ల ఏర్పాటుకు బిలియన్ డాలర్ల మూలధనం అవసరం. భౌగోళికంగా క్లిష్టమైన హిమాలయ ప్రాంతాల్లో సాంకేతిక పరికరాలను క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షించడం, నిర్వహించడం ఆర్థికంగా భారంగా మారుతోంది. సరిహద్దు దాటి ప్రవహించే నదుల విషయంలో పొరుగు దేశాల మధ్య తగినంత సమాచార మార్పిడి లేకపోవడం మరిన్ని నష్టాలకు దారితీస్తోంది. వాతావరణ వైపరీత్యాలు సరిహద్దులుండవు. కాబట్టి సార్క్ లేదా బిమ్స్టెక్ వంటి ప్రాంతీయ కూటమిల ద్వారా అభివృద్ధి చెందిన, చెందుతున్న దేశాలు కలిపి నిధులు సమకూర్చుకోవాలి. గ్లోబల్ క్లైమేట్ ఫండ్ వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు నేపాల్ వంటి సున్నితమైన ప్రాంతాలకు ఉచిత సాంకేతిక బదిలీ, ఆర్థిక సహాయం అందించాలి. ప్రాణనష్టాన్ని నివారించడానికి ఆధునిక సాంకేతికతపై పెట్టే పెట్టుబడి, విపత్తు తదుపరి పునరావాసానికి అయ్యే వ్యయం కంటే చాలా తక్కువ అని ప్రపంచ దేశాలు గ్రహించాలి. ‘మహేంద్రగిరి వారాహి’ సినిమా ట్రైలర్ లాంచ్ ఈవెంట్ (ఫొటోలు) హైదరాబాద్లో స్పోర్ట్ ఎక్స్పో ఇండియా 2026 ప్రారంభం (ఫొటోలు) 'ఇరుముడి' కావేరీ.. షూటింగ్లో ఎలా ఎంజాయ్ చేసిందో చూశారా? (ఫొటోలు) జిమ్ ట్రైనర్ సతీష్ రెడ్డి కేసులో కొత్త ట్విస్ట్
